Ik moet bekennen dat dit de moeilijkste tekst is die ik de afgelopen maanden heb geschreven. Niet omdat het onderwerp gevoelig ligt — dat is een excuus dat magazines gebruiken om niet verder te hoeven. De reden is dat er in onze taal weinig woorden overgebleven zijn waarmee een volwassen mens op zijn eenenzestigste in alle rust over zijn eigen lichaam kan praten, laat staan over dat van een nieuwe partner.
En toch: het gesprek moet gevoerd worden. Niet in de slaapkamer, niet halverwege een moment. Aan tafel, bij daglicht, met twee mensen die allebei een geschiedenis met zich meedragen.
Wat er lichamelijk echt verandert, in gewone woorden
Tussen uw vijftigste en uw zeventigste gebeuren er dingen die iedereen kent en die bijna niemand hardop zegt. Bij vrouwen: veranderingen na de menopauze, soms pijnlijk, vaak onvoorspelbaar. Bij mannen: minder vanzelfsprekende erecties, medicatie voor bloeddruk of hart die invloed heeft, soms een prostaat-ingreep achter de rug. Bij beiden: vermoeidheid die niet meer door een nacht slaap verdwijnt, een gewricht dat soms protesteert, een huid die iets meer zorg vraagt.
Dit is geen tragedie. Dit is een lichaam met zestig of zeventig jaar geschiedenis. Maar het betekent dat de spontaniteit van uw twintigerjaren niet meer de norm is. Wat er voor in de plaats komt, kan intiemer zijn dan u zich herinnert.
Het gesprek dat vooraf hoort, niet erna
Een weduwe van tweeenzestig, lezeres uit Groningen, vertelde: "Wij hadden het gesprek op een zaterdagmiddag, bij een koffie met appeltaart. Zonder wijn, en niet in bed. Daar ben ik hem dankbaar voor."
Het gesprek hoort vooraf, op een neutraal moment. Niet omdat u onderhandelt. Omdat u elkaar de kans geeft om niet te moeten improviseren. Bij improvisatie schamen mensen zich. Bij voorbereiding voelen ze zich gezien.
- Spreek over medicatie die invloed heeft op uw ritme of uw reacties. Niet in detail, wel in hoofdlijnen.
- Benoem wat u prettig vindt en wat niet. Op deze leeftijd mag dat. U hoeft niet meer te doen alsof u alles wilt wat u ooit deed.
- Vraag hetzelfde. Niet als vragenlijst, als gesprek.
- Erken dat het ritme trager mag zijn. Dit is geen troost, dit is een keuze.
Therapieen en hulpmiddelen: geen schande, wel een afspraak
Er bestaan tegenwoordig bij huisartsen en seksuologen behandelingen die veel oudere stellen niet bespreken omdat ze denken dat het om iets gepensioneerds gaat. Het tegendeel is waar. Of het nu gaat om lokale therapie voor vrouwen na de menopauze, medicatie voor mannen, fysiotherapie voor de bekkenbodem, of gewoon een andere houding door rugklachten: u bent niet de enige en u bent niet te oud om hulp te vragen.
Eerlijk daarover praten met een partner, in plaats van alles stil op te lossen, maakt iets anders mogelijk. Het verandert intimiteit in iets wat u samen ontwerpt, in plaats van iets wat u samen presteert.
De rol van aanraking die geen voorspel is
Veel stellen van boven de zestig die in een tweede relatie komen, beschrijven een verschuiving. Aanraking die in hun eerste huwelijk bijna altijd de opmaat was naar iets, wordt nu een doel op zichzelf. Een hand op een rug aan een keukentafel in Bergen NH. Elkaar vasthouden tijdens een slechte nacht. Een massage op zondagmiddag zonder agenda.
Dit is geen afscheid van seksualiteit. Het is een verbreding. En voor veel mensen is dit precies waar ze in hun eerste huwelijk te weinig hadden stilgestaan.
Wat niet werkt op deze leeftijd
- Stil zwijgen en hopen dat het vanzelf gaat. Dat gaat het zelden. Spanning stapelt zich op en komt er als prikkelbaarheid weer uit.
- Doen alsof u nog tweeendertig bent. Niet omdat u er slechter van wordt, maar omdat u de kans mist om iets echters op te bouwen.
- Het gesprek uitsluitend op uw eigen lichaam richten. De ander heeft er ook een, met ander nieuws. Wederkerigheid is in deze leeftijd belangrijker dan ooit.
- Grappen die het onderwerp wegduwen. Humor is een geweldig instrument, maar niet als vlucht. Let op het verschil.
Een klein anker voor het gesprek
Als u er tegenop ziet, probeer deze zin: "Er is iets waar ik graag met u over zou praten, maar ik vind het spannend. Mag het deze week een keer?" Niemand die een serieuze relatie wil, zal daar nee op zeggen. En u heeft alvast een afspraak gemaakt met uzelf om niet meer te wachten.
Tot slot
Intimiteit op deze leeftijd is niet minder. Ze is anders. Trager, soms onhandiger, vaak hartelijker. Wie dat durft te noemen in plaats van te verbergen, krijgt iets terug dat zijn eerste relatie misschien nooit had: een partner die u kent zoals u nu bent, en die daar niet voor terugschrikt.
